Εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια: Από τη θεωρία στην πράξη

Θεόδωρος Ζαχαριάδης  06/10/2017 12:01
Εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια: Από τη θεωρία στην πράξη

Η εξοικονόμηση ενέργειας είναι συχνά ο πιο αποτελεσματικός οικονομικά τρόπος για αύξηση της ενεργειακής παραγωγικότητας σε μια οικονομία. Ταυτόχρονα μπορεί να αποφέρει πολλαπλά παράπλευρα οφέλη, όπως μείωση της ρύπανσης, βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας και του εμπορικού ισοζυγίου, καθώς και να συμβάλει στην προσαρμογή μιας χώρας στην κλιματική αλλαγή.

Γνωρίζουμε καλά ότι η Κύπρος χαρακτηρίζεται – σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες – από σχετικά χαμηλή παραγωγικότητα στη χρήση ενέργειας (υψηλή ενεργειακή ένταση, με άλλα λόγια), αφενός λόγω του νησιωτικού της χαρακτήρα, που απαιτεί τη χρήση αεροπλάνων για τις διεθνείς μεταφορές επιβατών, και αφετέρου λόγω συνηθειών και πολιτικών αποφάσεων που διαμορφώθηκαν εδώ και πολλά χρόνια – π.χ. απουσία μέχρι πρόσφατα κανονισμών θερμομόνωσης σε κτίρια, απουσία δημόσιων μέσων μεταφοράς κλπ.

Πρόσφατα, με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του γερμανικού Υπουργείου Οικονομίας και Ενέργειας, διενεργήσαμε λεπτομερή ανάλυση του δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας στην κυπριακή οικονομία, με έμφαση στον κτιριακό τομέα.  Στη μελέτη αυτή έγινε χρήση τεχνολογικών μοντέλων που προσομοιώνουν δυναμικά την ενεργειακή συμπεριφορά χαρακτηριστικών κτιρίων που απαντώνται στην Κύπρο, διαφόρων τύπων, μεγεθών και ηλικιών. Στη συνέχεια, λαμβάνοντας υπόψη τεχνικά και οικονομικά στοιχεία από την κυπριακή αγορά, τους αναπόφευκτα περιορισμένους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους αλλά και πληροφορίες από τη συμπεριφορά ιδιοκτητών κατοικιών τα προηγούμενα χρόνια, η μελέτη κατέληξε σε:

  • Εξακρίβωση του μέγιστου διαθέσιμου δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας στην Κύπρο σε κτίρια του οικιστικού και του τριτογενούς τομέα
  • Εκτίμηση των ρεαλιστικών δυνατοτήτων για εξοικονόμηση ενέργειας
  • Κατάταξη των πιθανών ενεργειακών παρεμβάσεων ανάλογα με διάφορους εναλλακτικούς δείκτες οικονομικής βιωσιμότητας και αποτελεσματικού κόστους (cost-effectiveness)
  • Ενσωμάτωση των παραπάνω αναλύσεων σε μοντέλο μακροπρόθεσμων ενεργειακών προβλέψεων μέχρι το 2030 και το 2050
  • Συμπεράσματα πολιτικής ως προς τις προτεραιότητες των κυπριακών αρχών σε θέματα εξοικονόμησης ενέργειας.

Από την ανάλυση προκύπτει ότι υπάρχει μεγάλο δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας στην Κύπρο, τόσο σε οικιστικά κτίρια όσο και σε κτίρια του τριτογενούς τομέα της οικονομίας: Στα υφιστάμενα κτίρια είναι δυνατές εξοικονομήσεις πάνω από 60% ως προς τις ποσότητες ενέργειας που καταναλώνονται σήμερα. Οι δύο αυτοί τομείς (οικιακός και τριτογενής) καταναλώνουν το 30% της συνολικής ενέργειας που χρησιμοποιείται στη χώρα, και ειδικότερα ευθύνονται για το 80% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρισμού.    

Συνεπώς, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αύξησης της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων μπορεί να βελτιώσει πολύ αισθητά την ενεργειακή παραγωγικότητα της κυπριακής οικονομίας. Αυτό το ξέραμε γενικά, αλλά τώρα έχουμε πολύ συγκεκριμένα ποσοτικά αποτελέσματα που το τεκμηριώνουν. Αν λάβουμε υπόψη, ωστόσο, τους περιορισμούς στους οικονομικούς πόρους που μπορεί να είναι διαθέσιμοι για τέτοιες επενδύσεις έως το 2030, το οικονομικά αξιοποιήσιμο δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας μπορεί να περιορίζεται έως και κάτω από 10%.

Από άποψη κόστους-αποτελεσματικότητας, σε γενικές γραμμές οι πιο κατάλληλες παρεμβάσεις είναι η θερμομόνωση της οροφής των κτιρίων και η αντικατάσταση των συστημάτων θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού με νέα πολύ υψηλότερης ενεργειακής απόδοσης. Αντίθετα, πιο δραστικές παρεμβάσεις στον κτιριακό τομέα (π.χ. ανακαίνιση παλαιών κτιρίων ώστε να μετατραπούν σε κτίρια σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης) έχουν συνήθως χαμηλότερη αποτελεσματικότητα ως προς το κόστος τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλειστούν όλες οι ενεργειακές αναβαθμίσεις αυτού του είδους, όμως το μεγαλύτερο μέρος των χρηματικών πόρων θα πρέπει να κατευθυνθεί σε επενδύσεις με την υψηλότερη αποτελεσματικότητα ανά Ευρώ που επενδύεται, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν.

Η αξιοποίηση λοιπόν αυτού του δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας απαιτεί σημαντικούς πόρους για τη διενέργεια ενεργειακών αναβαθμίσεων στα υφιστάμενα κτίρια. Αυτοί οι πόροι θα πρέπει να προέρχονται όχι μόνο από δημόσιες δαπάνες, αλλά και από επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα. Για τον σκοπό αυτό, απαιτούνται ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται ήδη σε άλλες χώρες. 

Να μην ξεχνάμε, φυσικά, ότι σημαντική συνεισφορά στη βελτίωση της ενεργειακής παραγωγικότητας της οικονομίας οφείλει να έχει και ο τομέας των μεταφορών, που ευθύνεται για τη μισή περίπου τελική κατανάλωση ενέργειας στην Κύπρο. Χωρίς αισθητή αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στον τομέα των επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών, η Κύπρος θα εξακολουθεί να μένει πίσω στις προσπάθειες για τη μετάβαση σε μια αποδοτική οικονομία χαμηλών εκπομπών.

Σε κάθε περίπτωση, αν οι υπάρχουσες τάσεις συνεχιστούν τα επόμενα χρόνια, είναι βέβαιο ότι η Κύπρος δεν θα μπορεί να επιτύχει τους δεσμευτικούς στόχους της ως προς την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το έτος 2030. Αυτό αναδεικνύει για μια ακόμα φορά την ανάγκη, μαζί με νομοθετικές και χρηματοδοτικές πρωτοβουλίες, για μια «πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση», που θα δίνει συγκεκριμένα οικονομικά κίνητρα για αύξηση της ενεργειακής απόδοσης σε όλους τους τομείς της κυπριακής οικονομίας, μειώνοντας το φορολογικό βάρος της εργασίας και αυξάνοντας την αντίστοιχη επιβάρυνση των δραστηριοτήτων εκείνων που σπαταλούν ενέργεια και φυσικούς πόρους. Σχετική εισήγηση αναφέρθηκε σε προηγούμενη ανάρτηση στο Energy News.


Η πλήρης τεχνική έκθεση της μελέτης μας βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού: 

Vougiouklakis Y., Struss B., Zachariadis T. and Michopoulos A. (2017), A draft energy efficiency strategy for Cyprus up to 2020, 2030 and 2050. Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH, July 2017. Project funded by the European Commission Structural Reform Support Service under grant agreement SRSS/S2016/002 and by the German Federal Ministry of Economy and Energy.

Συνοπτικότερη παρουσίαση θα δημοσιευθεί στο επόμενο τεύχος του περιοδικού Cyprus Economic Policy Review, Vol. 11, No. 2 (Δεκέμβριος 2017).

Γράφει ο Θεόδωρος Ζαχαριάδης
Αναπληρωτής Καθηγητής, Κοσμήτορας Σχολής Γεωτεχνικών Επιστημών και Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Πίσω στην αρχή της σελίδας